تغذیه در پیشگیری و کنترل سرطان ها

صفحه اصلی / مقالات / مقالات تغذیه / تغذیه در پیشگیری و کنترل سرطان ها

تغذیه در پیشگیری و کنترل سرطان ها

سرطان چیست؟

سرطان به مجموعه بیماری‌ هایی اطلاق می‌شود که از تکثیر کنترل نشده سلول ها در بخشی از بدن به وجود می‌آیند. سلول‌های سرطانی از روند طبیعی تقسیم و رشد سلول‌ها خارج می شوند. در یک جاندار سالم، همیشه بین میزان تقسیم سلول، مرگ طبیعی سلولی و تمایز، تعادل وجود دارد.
روند رو به افزایش سرطان از دهه قبل و پیش بینی افزایش بیشتر آن در جهان نیاز به توجه و برنامه ریزی ویژه دارد.

اهداف اصلی در تغذیه  بیماران مبتلا به سرطان عبارتند از:

  • دریافت کافی انرژی برای حفظ وزن
  • دریافت کافی پروتئین برای تقویت سیستم ایمنی و ترمیم
  • دریافت کافی املاح و ویتامین
  • دریافت کافی سدیم و پتاسیم در دوران شیمی درمانی


سرطان های شایع ایران:

سرطان پوست، معده، پروستات، مثانه و روده بزرگ (مردان)
 سرطان سینه، پوست، روده بزرگ و معده (زنان)
هر دو جنس (پوست، سینه، معده، روره بزرگ و مثانه)


عوامل تغذیه ای و شیوه زندگی مستعد کننده ابتلاء به سرطان ها

۱- مصرف زیاد چربی ها و روغن:  

این عادت تغذیه ای، خطر ابتلا به سرطان سینه و سرطان پروستات را افزایش می دهد.
مصرف زیاد مواد غذایی پر چرب، به ویژه چربی های حیوانی (گوشت قرمز، شیر و لبنیات پرچرب)، در بزرگ شدن پروستات موثر است.
به طور کلی احتمال ابتلا به سرطان با مصرف غذاهای حاوی اسیدهای چرب ترانس و اشباع و ا ستنشاق مکرر بخارات روغن سوخته افزایش می یابد.

۲- مصرف زیاد نمک:

خطر ابتلا به سرطان معده با مصرف زیاد نمک افزایش می یابد. مطالعات متعددی نشان داده است که غذاهای نمک سود شده یکی از علل ابتلا به سرطان معده است.
براساس توصیه سازمان جهانی بهداشت اگر در ۱۰۰ گرم یک محصول غذایی بیشتر از ۵/۱ گرم نمک وجود داشته باشد، پرنمک و اگر این مقدار کمتر از ۳/۰ گرم باشد، کم نمک تعریف می شود. بنابراین در برنامه های غذایی باید به برچسب مواد غذایی توجه کرد و انتخاب مناسب داشت.

۳- مصرف زیاد قند و شکر:

مصرف زیاد قند و شکر، سمومی را در بدن تولید می کند که باعث افزایش خطر ابتلا به سرطان می شود.
خطر ابتلاء دیابتی ها به سرطان پانکراس و کولون دو برابر است. مصرف زیاد قند و شکر و بالا بودن قند خون از طریق تاثیر بر توده بافت سینه، شانس ابتلا به سرطان پستان را افزایش می دهد.
محصولات غذایی دارای قند افزوده و نوشابه های گازدار، خطر ابتلا به سرطان پانکراس را بیشتر می کنند.
خطر مرگ و میر در اثر ابتلا به سرطان پانکراس در زنانی که بیشتر از ۳ قوطی نوشابه در هفته می خورند، در مقایسه با زنانی که کمتر از یک قوطی نوشابه می خورند، ۵۷ درصد بیشتراست.

۴- روش نامناسب تهیه و طبخ مواد غذایی:

پخت گوشت در حرارت بالا، مصرف گوشتهای فراوری شده (انواع گوشت های دودی، نمک سود شده و یا اضافه کردن مواد شیمیایی و نگهدارنده به آنها در صنایع غذایی مثلا” در انواع سوسیس و کالباس)، تهیه غذاهای سوخته مانند کباب سوخته، جوجه کباب سوخته، نان سوخته، ته دیگ سوخته، پیازداغ سوخته، سیب زمینی سرخ کرده سوخته و مصرف غذای طبخ شده ای که به مدت زیاد مانده باشد، از عوامل مستعد کننده ابتلا به سرطان هستند.

۵- زندگی بی تحرک و نداشتن فعالیت فیزیکی مناسب

۶- رعایت نکردن تعادل و تنوع در دریافت غذاهای مورد نیاز بدن



عوامل تغذیه ای پیشگیری کننده از ابتلا به سرطان

  1. آنتی اکسیدان ها:

گروهی از ترکیبات شیمیایی موجود در مواد غذایی هستند که رادیکال های آزاد (عوامل ایجاد کننده سرطان) را در بدن از بین برده و یا مانع از شکل گیری آنها می شوند و مهم ترین آنها عبارتند از ویتامین های C ،E، کاروتنوئیدها و سلنیوم که درمرکبات، فلفل سبز، توت فرنگی، گوجه فرنگی، بروکلی و سیب زمینی شیرین، ذرت، مغزها (گردو، بادام، فندق، پسته)، زیتون، سبزی های برگ دار و سبز، روغن های گیاهی و سبوس گندم، هویج، میوه های نارنجی رنگ، کدو حلوایی، طالبی، سبزی های سبز تیره، کلم پیچ، اسفناج، ذرت، تخم مرغ، گریپ فروت، هندوانه، ماهی و غذاهای دریایی، قلوه و جگر یافت می شوند.

  • میوه ها و سبزی ها:

احتمال بروز برخی از سرطان ها در افرادی که روزانه حداقل ۵ واحد (حدود ۴۰۰ گرم) میوه و سبزی مصرف می کنند، کمتر است. یک واحد میوه معادل یک عدد میوه متوسط یا یک لیوان میوه حبه ای یا یک چهارم از طالبی و معادل آن خربزه یا هندوانه و یک واحد سبزی معادل یک لیوان سبزی برگی خام یا نصف لیوان سبزی پخته می باشد.

  • فیبرهای غذایی:

میوه ها، سبزی ها، حبوبات و غلات سبوس دار حاوی فیبر هستند و افزایش مصرف فیبر با کاهش بروز سرطان به ویژه سرطان های دستگاه گوارش ارتباط دارد. انواع مواد غذایی حاوی فیبر عبارتند از:  گندم و جو کامل، سبوس، گندم، دانه ها، مغزها، سبزیها، سیب، انگور، آلو، مرکبات و سایر میوه ها، جو، جو دو سر، سبوس جو دو سر، حبوبات، انواع لوبیا ها، نخود.

فیبرها کاهش دهنده کلسترول بد خون (LDL) بوده و همچنین سبب پیشگیری از یبوست می شوند.

  • اسیدفولیک:

ارتباط بین مصرف منابع غذایی غنی از فولات مانند حبوبات، سبزیجات برگی مانند اسفناج و مرکبات با کاهش انواعی از سرطان ثابت شده است.

  • ویتامین D و کلسیم:

تحقیقات، رابطه افزایش مصرف ویتامین D  و کلسیم را با کاهش احتمال ابتلا به سرطان روده بزرگ و سینه را نشان داده است.



به بیماران مبتلا به سرطان و برای پیشگیری از سرطان نکات زیر را آموزش دهید:

  1. رعایت تعادل و تنوع در برنامه غذایی روزانه: استفاده از گروه های اصلی غذایی (نان و غلات؛ شیر و لبنیات؛ گوشت؛ تخم مرغ؛ حبوبات و میوه و سبزی ها)
  2. کاهش مصرف چربی و روغن در برنامه غذایی
  3. مصرف غذاها به صورت آب پز، بخارپز یا کبابی تا حد امکان
  4. خودداری از سرخ کردن زیاد غذا و ترجیحا تفت دادن آن ها
  5. کاهش مصرف غذاهای سرخ شده، سوسیس، کالباس، خامه، چیپس و…
  6. کاهش مصرف چربی های حاوی اسیدهای چرب اشباع و ترانس
  7. جدا کردن پوست مرغ و چربی های قابل مشاهده قبل از طبخ و استفاده از قسمت های کم چرب گوشت ها
  8. استفاده بیشتر از گوشت های کم چرب مثل مرغ و ماهی به جای گوشت قرمز
  9. استفاده از انواع لبنیات کم چرب مثل شیر، ماست و پنیر
  10. استفاده از روغن های مایع مانند روغن زیتون و آفتابگردان به جای روغن حیوانی و روغن نباتی جامد
  11. مصرف متعادل روغن زیتون و مغزها به دلیل کنترل انرژی دریافتی
  12. محدود کردن مصرف گوشت های فراوری شده مانند سوسیس وکالباس
  13. محدود کردن مصرف فست فودها (انواع ساندویچ ها و پیتزا، سیب زمینی سرخ کرده، چیپس و..)
  14. با مصرف منابع غنی از امگا ۳ مانند مصرف ۳-۲ وعده ماهی تازه (ماهی قزل آلا، آزاد، کپور) در هفته می توان از ابتلا به سرطان پیشگیری کرد.
  15. رژیم غذایی حاوی میوه و سبزی فراوان، به ویژه منابع غنی از لیکوپن (مانند گوجه فرنگی) که خطر بزرگ شدن و سرطان پروستات را کاهش می دهد.
  16. کاهش مصرف مواد قندی
  17. پرهیز از مصرف بیش از حد مواد قندی و نشاسته ای مانند برنج، ماکارونی، شیرینی، کیک، شکلات، مربا، عسل، نوشابه ها
  18. کاهش مصرف قندهای ساده مانند قند، شکر، شیرینی، شکلات، نوشابه های گازدار و آب میوه های صنعتی (مثلا یک قوطی نوشابه ۲۸ گرم شکر دارد که معادل ۲ قاشق غذاخوری شکر یا ۱۲ حبه قند است)
  19. کاهش مصرف نمک
  20. پرهیز از مصرف بیش از اندازه غذاهای شور مثل ماهی دودی، آجیل شور، چیپس، انواع شور
  21. کاهش مصرف غذاهای کنسرو شده، سوسیس و کالباس، موادغذایی بسته بندی شده آماده (به دلیل دارا بودن مقادیر زیادی نمک)
  22. حفظ و کنترل وزن مطلوب
  23. برنامه مرتب ورزشی (مانند پیاده روی تند) و هربار به مدت دست کم ۳۰ دقیقه
  24. افزایش فیبر دریافتی با مصرف بیشتر سبزی ها و میوه ها، حبوبات و نان های سبوس دار (حداقل ۵ واحد یا ۴۰۰ گرم سبزی و میوه)
  25. مصرف روزانه ۳-۲ واحد شیر، ماست و پنیر کم چربی (کمتر از ۵/۲ درصد)
  26. تاکید بر مصرف مواد غذایی سرشار از آنتی اکسیدان ها و اسیدهای چرب ضروری:
  27. خانواده کلم و گل کلم: حاوی ترکیباتی هستند که مواد سرطان زا را تخریب می کنند.
  28. پیاز، سیر، تره (خام): ساخت مواد سرطان زا را متوقف کرده و در کاهش خطر سرطان معده موثرند.
  29. هویج، گوجه فرنگی و مرکبات: حاوی اسید فنولیک هستند و با ممانعت از آزاد شدن مواد سرطان زا، از سرطان کولون پیشگیری می نمایند.
  30. توت فرنگی، تمشک، انگور و سیب: حاوی ترکیبات اسیدی اند که  برخی از رادیکال های آزاد خطرناک موجود در دود سیگار را خنثی می نمایند.
  31. پیاز، چای سبز، انگور، مرکبات: این مواد تغییرات بدخیم در سلول ها را متوقف می کنند و مواد عامل سرطان را بلوکه می نمایند.
  32. غذاهای دریایی، روغن ماهی: در پیشگیری از بسیاری از سرطان ها به خصوص سرطان سینه و روده نقش مهمی دارند.

پزشک مشاور: دکتر فرید نوبخت حقیقی